Geschiedenis sloepen: eeuwenoude boot
Geschiedenis sloepen: eeuwenoude boot

In de maritieme geschiedenis worden al heel lang sloepen vermeld. Vanaf de 16e eeuw werden kleine houten zeil- en/of roeibootjes waarmee ook werd gevist, ‘sloep’ genoemd. Epco Ongering dook in de ontstaansgeschiedenis van deze boottypes.

Het woord ‘sloep’ komt waarschijnlijk van het Franse Chaloupe, waarmee in de 15e eeuw kleine vissersbootjes werden aangeduid. In Nederland was ‘sloep’ lange tijd de algemene benaming van een kleine bijboot van een veel groter schip, meestal een marinevaartuig of een koopvaardijschip. Het woord tender is het Britse algemene woord voor ‘verzorgende bijboot’ van een groot schip. Vlet is waarschijnlijk ontstaan als afkorting van het Britse ‘flatbottom’, een bijboot met een wat vlakkere boeg.

Barkas is ontstaan vanuit het Latijnse Barca, dat boot betekende. In de Mediterrane talen werd ‘barcassa’ gebruikt voor een wat groter bootje dan een sloep. Het woord ‘launch’ komt van het Maleise ‘lancaran’, dat ‘snel bootje betekent. Dit komt weer van het woord ‘lancar’ dat ‘snelheid zonder moeite’ betekent. In het algemeen kun je zeggen dat al deze namen verwijzen naar kleine bijboten.

sloep als bijbootje
Sloep als bijbootje.

Longboat

In het machtige Groot Brittannië van de 16e eeuw was de ‘sloop’ de kleine zeil- en roeiboot die aan boord van een groter schip werd vervoerd. Je kon zo’n klein bijbootje voor allerlei reparatie- en transport doeleinden gebruiken. De zeilvoering was simpel en het Britse woord ‘sloop’, is in het Verenigd Koninkrijk tot op de dag van vandaag de aanduiding van een zeilboot die getuigd is met alleen een grootzeil en een fok.

Op zeilboten, zoals de Marine en de koopvaardij in die tijd gebruikten, moest je altijd rekening houden met de windomstandigheden. Bij storm of windstilte is het handig om roeiers mee te nemen. Om zo veel mogelijk roeiers te kunnen plaatsen kregen de overnaads gebouwde bijboten een wat langgerekte vorm en werden ‘longboat’ genoemd. Meestal werden longboats gebruikt om mensen of goederen vanaf een voor anker liggend groot schip naar de wal te brengen.

Longboat Vasa Museet
Longboat Vasa Museet

Launches

Later werden Longboats vervangen door launches, gladboordige (niet meer overnaads gebouwde) kleine boten die vanaf het eind van de 19e Eeuw gemotoriseerd werden uitgevoerd. De naam zegt wat over de vorm van de launch, waarmee je met minimale inspanning toch snelheid kon maken. In de 18e Eeuw werd de launch vooral gebruikt bij het ankeren. Bekend is dat Captain Bligh bij de muiterij op de Bounty in een van de launches van dit schip op de Zuidelijke Stille Oceaan overboord werd gezet. Na een 47 dagen durende tocht van 6700 kilometer over open zee bereikte de onverschrokken Bligh met 18 loyale bemanningsleden in hun zeven meter lange launch levend het eiland Timor. Tegenwoordig wordt de term launch nog heel af en toe gebruikt voor een elegante kleine open boot met een gladde romp en een rechte achterkant.

Scheepsbouwers

In het zeevarende Holland was ‘sloep’ al vanaf de vijftiende eeuw een veel gebruikte naam voor een kleine open boot. Er werd ook gesproken van een jol of een schuitje, maar met sloep werd vooral een handzaam en gemakkelijk in golven te gebruiken bootje bedoeld. Daar kwam bij dat ze ook konden helpen bij het manoeuvreren van de grote, lompe zeilschepen uit de 16e en 17e eeuw. Die gingen maar moeizaam overstag en om daarbij te helpen werden sloeproeiers ingezet die hielpen de kop van de boot naar de andere kant van de wind te trekken.

Een sloep moest dus vooral wendbaar zijn en goed in de golven te gebruiken. Dat stelde nogal wat eisen aan de constructie. De ervaren Hollandse scheepsbouwers uit de 16e eeuw vonden de meest ideale vorm voor de vele eigenschappen waarover een sloep moest beschikken. Zijn bouwden een sloep altijd vanaf een kielbalk op. Op de kielbalk werden een boegbalk en een spiegelbalk aangebracht. Daartussen stonden op de kielbalk de spanten, die zo de ribben van de boot vormden. Tussen de balken en over de spanten werden lange planken aangebracht, deze werden ‘gangen’ genoemd. Hoe meer gangen een boot had, hoe smaller de gebruikte latten en hoe beter je de lijnen van de boot kon verfijnen.

aluminium op spanten
Aluminium op spanten

Aluminium en polyester

Tegenwoordig worden sloepen bijna nooit meer van hout gemaakt, maar meestal van aluminium of polyester. Aluminium sloepen worden in grote lijnen op dezelfde manier gebouwd als de houten boten vroeger. Ook daar werden lange platen op een robuust spantenframe bevestigd. In polyester sloepen zie je vaak nog de vormen van de oorspronkelijke houten voorbeeldsloepen terug.

Bij polyester bootbouw wordt eerst een voorbeeldboot in hout of kunststof gemaakt. Deze zogenaamde ‘plug’ wordt bekleed met glasvezel en polyesterhars en die bekleding wordt als deze is uitgehard, de mal, de negatiefvorm voor de nieuwe serie boten. Deze mal wordt gevuld met een verfachtige gekleurde buitenste laag (de ‘gelcoat’) en daarna met een mengsel van polyesterhars en glasvezels. Als dit is uitgehard, kan de nieuwe romp uit de mal worden gelost en is de buitenkant klaar. Ook voor andere onderdelen zoals het dek, luiken en de motorkist wordt met een mal gewerkt. In sommige mooi gelijnde overnaadse sloepen zie je dat de houten voorbeeldboot oorspronkelijk met zeer veel smalle gangen is gebouwd.

Overnaads met aangehangen roer
Overnaads met aangehangen roer.

Reddingsboten Titanic

Sinds de ramp met de Titanic in 1912, waarbij 1522 mensen het leven lieten, werden allerlei afspraken gemaakt over veiligheid aan boord van zeeschepen. Een ervan was dat zeeschepen voldoende reddingsboten voor alle passagiers en bemanningsleden aan boord moesten hebben. Om drenkelingen houvast te geven, waren reddingssloepen meestal voorzien van zogenaamde ‘grijplijnen’ rondom. Deze zie je soms nog op versiering op moderne sloepen.

Als een groot schip werd gesloopt, werden de reddingsboten vaak verkocht als rondvaartboot of voor low-budget pleziervaart. Zo verschenen er na de zestiger jaren steeds meer oude, opgeknapte reddingsboten op het vaderlandse vaarwater. Dat leidde uiteindelijk in de jaren ’80 tot de eerste ontworpen sloep voor de pleziervaart. Daar lees je in dit artikel meer over.

Je eigen sloep

Ben je op zoek naar een sloep? Bekijk het grote aanbod sloepen en tenders op Botentekoop.nl. Lees nog veel meer artikelen over sloepen en tenders, of het laatste watersportnieuws.