Elektrisch varen is de trend van de jaren 20 en de ontwikkelingen volgen elkaar in een rap tempo op. De voordelen zijn duidelijk: het is milieuvriendelijk, lekker stil en als je veel vaart ook goed voor de portemonnee. Nu de milieuregels in veel gebieden worden aangescherpt, worden stekkersloepen en -tenders steeds populairder.

Voordelen

Moderne elektrische aandrijvingen bieden een combinatie van voordelen: ze zijn altijd stiller dan conventionele aandrijvingen, emissievrij dus milieuvriendelijker en hebben veel minder onderhoud nodig. Bijkomend voordeel is dat de stroomkosten per afgelegde afstand lager zijn dan van benzine- of diesel bij motoren op fossiele brandstof. Sommige plaatsen hanteren en verbod op het gebruik van verbrandingsmotoren en in Friesland bestaan al ‘electric only’ vaarroutes.



In Amsterdam en Utrecht gelden forse (40-70 %) kortingen op het binnenhavengeld voor elektrisch aangedreven vaartuigen. Al met al zorgt dat ervoor, dat de pijn van soms wat hogere aanschafprijs voor een elektrische installatie, enigszins wordt verzacht. Overigens zijn de installatiekosten voor een elektrische aandrijving meestal lager dan die van een conventionele motor, het ligt een beetje aan het soort aandrijving. We onderscheiden drie soorten elektrische aandrijvingen.

In de eerste plaats is er de inboard elektromotor die wordt gekoppeld aan een schroefas die onder de boot eindigt in de propeller. Daarnaast heb je de zogenaamde podmotor, een torpedo met schroef onder de boot. Deze kan -net als bij een saildrive- vast zijn bevestigd, of draaiend worden gemaakt.

Dan kun je met de motor sturen en heb je dus geen roer meer nodig. Het varen met een draaibare pod is simpel, maar vergt enge behendigheid omdat je weinig roerkracht hebt als de motor niet is ingeschakeld. Gelukkig draaien de meeste elektromotoren traploos, zodat je met een laag toerental altijd kunt blijven sturen.

De laatste elektrische aandrijvingsvorm is de elektrische buitenboordmotor. Steeds vaker wordt deze aan de spiegel of in de bun van kleine bootjes en sloepjes gebruikt. Door de accu’s onder de zitbanken onder te brengen ontstaat in het interieur van de boot een zee van ruimte,

Niet voor snelvaren of op zee

Als een oude benzine- of dieselmotor moet worden vervangen is het zinvol om een elektrische aandrijving te overwegen. Maar dit heeft met de huidige stand van de techniek nog geen zin als je langere tijd wil snelvaren (bijvoorbeeld om snel grote afstanden af te leggen of om achter de boot te kunnen waterskiën) of als je met een zeilboot tochten over zee wil maken. Bij windstiltes moet je soms langere tijd van de motor gebruikmaken zonder dat je tussentijds kunt opladen. In alle andere gevallen is het de moeite waard om bij vervanging van de oude motor over een elektrische aandrijving na te denken.

Accu’s en laders

Een elektrische aandrijving bestaat uit meer dan alleen de motor. Accu’s zijn de benzinetank van de elektrische boot en dan heb je ook nog een lader en een walstroomkabel nodig. Die vormen de verbinding tussen de accu’s van de boot en de netstroom van het stopcontact op de steiger. De accucapaciteit bepaalt in grote mate de actieradius van de boot. Hoe groter het aantal ampère-uur (Ah) van de accu’s is, hoe verder je bij gelijke snelheid kunt varen. Bij elke elektromotor geldt, dat het energieverbruik enorm oploopt naarmate je sneller vaart.

In een verbruikscurve kun je precies aflezen bij welke snelheid de relatie tussen de afstand en het stroomverbruik optimaal is. Het type accu bepaalt tot hoever je deze mag ontladen zonder dat deze schade oploopt. Bij loodzuur accu’s, de goedkoopste, maar ook de zwaarste variant, is het raadzaam om tot niet verder dan tot 40% te ontladen. Lithium accu’s zijn veel lichter en kostbaarder, maar kunnen probleemloos tot 10% ontladen worden. Bovendien is het aantal laadcycli, het aantal keer dat een accu kan worden opgeladen voordat deze dient te worden vervangen, bij lithium accu’s groter dan van de meer conventionele loodzuur, AGM of gelaccu’s.

Steeds vaker worden de lichte Lithium accu’s gebruikt voor toepassingen waarbij geen directe laadmogelijkheden bij de ligplaats zijn. Dan is het handig als je de accu kunt meenemen om deze thuis op te laden. Belangrijk is dat de accu(‘s) en de lader(‘s) goed op elkaar zijn afgestemd. Raadpleeg voor de juiste accu’s en laders altijd een specialist op het gebied van elektrisch varen. Als de accu niet op de goede manier worden opgeladen, zal de installatie nooit de verwachte prestaties leveren.

Vuistregel

Hoeveel vermogen heb je nodig voor een elektrische aandrijving? Een vuistregel is dat je minimaal 1,2 kW per 1000 kg bootgewicht moet installeren. Daarmee kun je als het onderwaterschip goed is ontworpen, een snelheid varen van ongeveer 70 procent van de rompsnelheid. De rompsnelheid is de maximum snelheid die een boot door het water haalt. De rompsnelheid is afhankelijk van de lengte van de waterlijn en is vastgelegd door William Froude in een formule. Deze luidt: rompsnelheid (in km/u) is 4,5 x de wortel uit de waterlijnlengte. Is de waterlijn 4 meter, dan is de rompsnelheid 2 x 4,5= 9 km/u. Bij een 9 meter lange waterlijn is de rompsnelheid 3 x 4,5 = 13,5 km/u.

Om op rompsnelheid te kunnen varen is niet meer nodig dan 3,5 kW per 1000 kilo. Een voorbeeld. Heb je een boot van 1000 kilo met een waterlijnlengte van 5 meter, dan is de theoretische rompsnelheid 10 km/u en heb je 3,5 kW nodig om deze snelheid te kunnen bereiken.

Monitoren

Het laatste ontbrekende schakeltje in de elektrisch varen keten is de accumonitor. Je hebt tijdens vaartochten altijd een helder overzicht nodig om te zien hoeveel stroom je bij je hebt, hoe ver je nog kunt varen met de snelheid van dat moment en welke snelheid je kunt aanhouden om je einddoel van de dag te bereiken. Ook zie je wanneer de snelheid optimaal is voor het bereiken van de maximale actieradius.

Voor veel liefhebbers van elektrisch varen wordt het een sport om zo ver mogelijk te komen met de standaard stroomvoorraad. En voor mensen die angst blijven houden voor een lege accu zijn er altijd nog hybride oplossingen. Met een compacte losse generator aan boord kun je onderweg een beetje bijladen. Heb je de combinatie van een elektromotor met een dieselmotor, dan kun je fluisterstil glijden door de natuur zelfs afwisselen met snel-varen.

In het verleden was de angst om zonder stroom te komen te zitten het belangrijkste argument tegen elektrisch varen. Met de huidige zuinige motoren en de steeds beter accu’s is dat verleden tijd. Als je nu niet acht uur lang op kruissnelheid elektrisch kunt varen, heb je of een oud systeem of je hebt gekozen voor te weinig accucapaciteit.

Volwassen

Slimme ondernemers gebruiken tegenwoordig hun sloep als ‘powerbank’ voor de stroom vanuit de zonnepanelen op het dak. Door alle nieuwe ontwikkelingen rond efficiëntere motoren, betere accu’s en slimmere laadtechniek is het elektrisch varen volwassen geworden. Daardoor is een elektrische aandrijving in een goot aantal gevallen een serieus alternatief voor fossiele brandstofmotoren. Stekkervaren is duurzaam varen. Het laat je meer genieten van het water, de omgeving en het fijne gezelschap om je heen.

Meer lezen over elektrisch varen? Lees dan verder op ons Botentekoop Blog!